Bí ẩn của tình mẹ
Ngày Mother's Day là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của người Mỹ, quan trọng hơn cả ngày Valentine's Day và Father's Day. Đối với người Việt, việc tôn vinh người mẹ không phải chỉ có một ngày mà là mỗi ngày. Thậm chí, nếu có một tín ngưỡng nào được gọi là tín ngưỡng thuần túy của người Việt thì chắc đó là đạo thờ Mẹ.
Đạo Mẫu là một tín ngưỡng xa xưa nhất của người Việt. Tín ngưỡng ấy cho rằng những vong vía của những người phụ nữ anh hùng xưa còn tồn tại và được đưa về qua những nghi thức chầu đồng bóng để chỉ dẫn và bảo bộc con cháu. Mẹ Âu Cơ là gia trưởng tinh thần của người Việt. Âu 鷗 là loài chim hay ói ợ thực phẩm nuôi con, y như người mẹ mớm con, và Cơ 姬 là phụ nữ quý phái.
Nếu người Việt xuất phát từ một bà mẹ là Âu Cơ vào thời tiền sử, thì tất nhiên tất cả người Việt ngày nay đều mang trong máu mãnh DNA của người mẹ Âu Cơ đó. Bởi vì trong bộ DNA của con người, chúng ta mang 23 cặp chromosome từ cha lẫn mẹ. Nhưng bộ DNA thứ 24 là mitochondrial DNA (mDNA) chỉ được thừa nhận từ người mẹ, mà không có sự đóng góp của người cha.
Bộ mDNA này tạo ra sức lực cho tế bào và thân thể. Nếu chúng ta ví thân thể như một chiếc xe, thì toàn bộ chiếc xe được tạo ra bởi cha và mẹ, nhưng cái phần chuyển xăng thành lực của máy xe thì chỉ có mẹ cho ta. Bộ mDNA là món quà quan trọng nhất từ người mẹ, mà truy ngược thời gian thì sẽ kiếm đến mẹ Âu Cơ. Người Việt mê say với tà áo dài chắc cũng vì trong thâm tâm nó gợi đến hình ảnh con chim lạc lã lướt trên trống đồng, chính là biểu tượng của bà Âu Cơ. Mặc chiếc áo dài thì tâm hồn tưởng nhớ tới mẹ.
Khi Phật giáo đến Việt Nam, thì hình ảnh người mẹ Âu Cơ có vẻ biến dạng thành Phật Bà Quán Thế Âm. Khi Công giáo đến Việt Nam thì hình ảnh người mẹ Âu Cơ gần như được chuyển thành Đức mẹ Maria. Người Việt tôn sùng Phật Thích Ca và Chúa Giê Su, hai vị nam giới, là giáo chủ, nhưng tinh thần của đạo, tức là từ bi, được thể hiện qua hai bà mẹ.
Hồn của bà Âu Cơ, thuộc loài chim, bay cao để nhìn xa biết rộng lo cho con, và nước mắt của bà chảy xuống. Tình mẹ được ví như nước, như "nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra" bởi vì nước luôn đi xuống chỗ thấp nhất, đen tối nhất của phận người để thông cảm và xoa dịu, và nước nuôi vạn vật vô điều kiện. Nước cam lồ của Phật bà và nước mắt của Đức mẹ Maria tượng trưng cho "unconditional love" (tình thương vô điều kiện) của mỗi bà mẹ con người.
Tuy tình thương và sức mạnh là tính của mẹ, nhưng không phải người mẹ nào lúc nào cũng có đức tính đó. Làm mẹ là một nghiệp nặng của con người. Có biết bao nhiêu người phụ nữ sinh con xong bị trầm cảm nặng (post-partum depression), vì một phần mất tự tin vào khả năng làm tròn sứ mệnh nuôi con.
Trời phú cho phụ nữ lòng từ bi và đồng thời bản năng tự vệ mãnh liệt. Không có con động vật nào trên Trái Đất này dữ và mạnh hơn khi bà mẹ bảo vệ con. Trong đời sống hằng ngày, đôi khi người mẹ không kiểm soát được động lực này mà tình cờ thốt ra những câu nói nặng nề hay hành động tàn bạo gây thương tích lâu dài cho con. Chúng ta không nên hờn hay trách những người mẹ cho đến khi chúng ta hiểu được nỗi lo âu và bất lực của người mẹ trong cuộc sống hằng ngày.
Làm chủ được tiềm năng làm mẹ (the power of motherhood) và đạt đến sự thỏa mãn trong vai trò ấy là một cuộc dấn thân toàn diện về tâm, thân và trí, không phải là một khả năng bẩm sinh. Văn hóa là công cụ giúp con người đi đến sự thành công đó.
Nhắm văn hóa Mỹ hay văn hóa Việt có làm được điều đó hay không? Làm sao chúng ta xây dựng hoặc bảo tồn văn hóa đó cho con cháu sau này?